Trẻ mấy tuổi nên khám chỉnh nha lần đầu? Dấu hiệu cha mẹ cần để ý

Nhiều cha mẹ nghĩ chuyện niềng răng chỉ bắt đầu khi con đã thay hết răng sữa, khoảng 12–13 tuổi. Thực tế, một lần khám chỉnh nha sớm hơn nhiều, khi bé còn đang thay răng, thường giúp cha mẹ yên tâm hơn: phần lớn trẻ chỉ cần theo dõi, một số ít cần can thiệp đúng lúc để việc điều trị sau này nhẹ nhàng hơn. Bài này giúp cha mẹ biết nên đưa con đi khám khi nào và nên để ý những gì ở nhà.

Tóm lại: • Nhiều hiệp hội chỉnh nha khuyến nghị trẻ được khám chỉnh nha lần đầu vào khoảng 7 tuổi, khi bé đang thay răng. • Khám sớm là để biết sớm: phần lớn trẻ chỉ cần theo dõi, chỉ một số ít cần can thiệp đúng lúc. • Răng hô, móm, chen chúc, cắn hở, thói quen mút tay hay thở miệng là lý do nên cho bé đi khám sớm hơn. • Lịch mọc răng của mỗi bé có thể sớm hay muộn hơn mốc chung; chỉ bác sĩ khám mới biết bé cần gì.

Vì sao nên khám sớm, khi con còn răng sữa?

Từ khoảng 6 tuổi, trẻ bước vào giai đoạn răng hỗn hợp: răng cửa vĩnh viễn và răng hàm lớn vĩnh viễn đầu tiên lần lượt mọc, trong khi các răng sữa phía sau vẫn còn. Đây là lúc bác sĩ có thể nhìn thấy khá rõ:

• Hai hàm có tương quan với nhau thế nào khi cắn lại.
• Cung hàm có đủ rộng cho các răng vĩnh viễn sắp mọc hay không.
• Có thói quen nào đang ảnh hưởng đến răng và xương hàm.

Điều quan trọng là xương hàm của trẻ vẫn đang tăng trưởng. Một số sai lệch về xương dễ được hướng dẫn hơn khi còn tăng trưởng, còn khi đã trưởng thành thì lựa chọn điều trị có thể ít hơn. Nhiều hiệp hội chỉnh nha khuyến nghị trẻ được khám chỉnh nha lần đầu vào khoảng 7 tuổi. Đó là mốc để kiểm tra, không có nghĩa là bé 7 tuổi phải đeo khí cụ.

Lịch mọc răng theo độ tuổi: mốc tham khảo

Biết răng nào thường mọc lúc nào giúp cha mẹ bớt lo khi thấy răng con "lạ", và nhận ra khi nào nên hỏi bác sĩ. Các mốc dưới đây là khoảng tuổi thường gặp, không phải hạn chót: mỗi bé có thể sớm hoặc muộn hơn vài tháng, có khi đến một năm, và bé gái thường thay răng sớm hơn bé trai một chút. Điều đáng để ý là răng mọc lệch hẳn so với bên đối diện, hoặc trễ quá nhiều so với các bạn cùng tuổi.

Từ khoảng 6 tháng đến 3 tuổi

• Thường mọc: chiếc răng sữa đầu tiên (thường là răng cửa dưới) nhú vào khoảng 6–10 tháng tuổi; đến khoảng 2,5–3 tuổi, bé thường có đủ 20 răng sữa.
• Nên để ý: bé ngủ với bình sữa, đốm trắng hay vết nâu trên răng cửa trên, ti giả dùng kéo dài. Đây là lúc bắt đầu chải răng cho bé và cho bé làm quen với nha khoa.

Từ khoảng 3 đến 6 tuổi

• Thường gặp: hàm răng sữa đã đủ, có khi xuất hiện kẽ thưa giữa các răng sữa; đó thường là điều tốt, vì răng vĩnh viễn to hơn cần nhiều chỗ hơn.
• Nên để ý: mút tay hay ngậm ti giả vẫn chưa bỏ; thở miệng, ngủ ngáy; răng sữa bị sâu hay mất sớm; răng dưới nằm trước răng trên, hoặc hàm lệch sang một bên khi cắn.

Từ khoảng 6 đến 8 tuổi

• Thường mọc: răng hàm lớn vĩnh viễn thứ nhất (hay gọi là răng hàm sáu tuổi) mọc phía sau răng sữa cuối cùng, không thay chiếc nào; răng cửa giữa dưới, rồi răng cửa giữa trên và các răng cửa bên lần lượt thay.
• Nên để ý: răng cửa vĩnh viễn mọc phía trong khi răng sữa chưa rụng (trông như "hai hàng răng"); răng cửa mọc chen chúc, xoay; răng cửa trên chìa nhiều. Một khe nhỏ giữa hai răng cửa trên và răng cửa hơi xoè ở tuổi này thường gặp, và có thể khép dần khi các răng khác mọc tiếp. Đây cũng là giai đoạn nên đưa bé đi khám chỉnh nha lần đầu.

Từ khoảng 9 đến 12 tuổi

• Thường mọc: răng nanh và răng hàm nhỏ lần lượt thay cho răng nanh sữa và răng hàm sữa; răng nanh trên thường mọc muộn trong nhóm này.
• Nên để ý: răng sữa còn chắc khi răng vĩnh viễn đã nhú bên cạnh; răng nanh trên chậm mọc hoặc nhô ra ở vị trí lạ; răng hô, móm hay lệch hàm rõ hơn khi bé lớn nhanh. Giai đoạn tăng trưởng mạnh quanh tuổi dậy thì là thời điểm bác sĩ có thể tận dụng với một số khí cụ.

Từ khoảng 11 đến 13 tuổi trở đi

• Thường mọc: răng hàm lớn vĩnh viễn thứ hai (răng hàm mười hai tuổi); đến đây hầu hết trẻ đã có đủ răng vĩnh viễn, trừ răng khôn.
• Nên để ý: răng chen chúc, khớp cắn chưa khít, chảy máu nướu khi chải. Răng khôn, nếu có, thường mọc muộn hơn nhiều, vào cuối tuổi thiếu niên hoặc sau đó.

Nếu răng của bé đi chệch khá xa so với các mốc này, chẳng hạn một bên đã thay mà bên kia còn nguyên rất lâu, đó là lý do để hẹn bác sĩ xem phim, chứ không nhất thiết là có vấn đề.

Những dấu hiệu cha mẹ có thể tự quan sát

Cha mẹ không cần biết chuyên môn vẫn có thể để ý vài điều khi con cười, nói, ăn hay ngủ. Nếu thấy một trong các dấu hiệu dưới đây, nên đưa con đi khám sớm hơn, không cần chờ đến 7 tuổi.

Ở răng và khớp cắn

• Răng cửa trên chìa ra nhiều so với răng dưới, hoặc răng dưới nằm trước răng trên khi cắn lại.
• Khi cắn chặt, răng cửa trên và dưới không chạm nhau, còn hở một khe.
• Hàm dưới lệch sang một bên khi bé khép miệng.
• Răng vĩnh viễn mọc chen chúc, xoay, mọc lệch vào trong hoặc ra ngoài.
• Răng sữa rụng quá sớm (do sâu, do té ngã) hoặc quá muộn: răng vĩnh viễn đã nhú mà răng sữa vẫn chưa lung lay.

Ở thói quen và hơi thở

• Bé vẫn mút ngón tay, ngậm ti giả hay cắn môi khi đã vào lớp một.
• Bé hay thở bằng miệng, ngủ há miệng, ngáy thường xuyên.
• Khi nuốt hoặc nói, lưỡi đẩy ra giữa hai hàm răng.

Ở ăn uống và sinh hoạt

• Bé hay cắn vào má, môi; nhai khó, chỉ nhai một bên.
• Khuôn mặt trông lệch, hoặc cằm có vẻ lùi hay nhô bất thường.

Những dấu hiệu này không tự khẳng định bé có vấn đề gì. Chúng chỉ là lý do để bác sĩ kiểm tra kỹ hơn.

Buổi khám chỉnh nha đầu tiên cho trẻ diễn ra thế nào?

Buổi khám đầu thường nhẹ nhàng, chủ yếu là xem và hỏi chuyện, và không bắt buộc phải điều trị ngay. Tuỳ từng bé, bác sĩ có thể:

1. Hỏi chuyện cha mẹ về quá trình mọc răng, các thói quen, giấc ngủ, tiền sử răng miệng của gia đình.
2. Khám trong miệng và quan sát khuôn mặt: răng nào đã mọc, cách hai hàm khớp với nhau, cách bé nuốt và thở.
3. Chụp phim X-quang khi cần, để xem các mầm răng vĩnh viễn chưa mọc nằm ở đâu, có thiếu hay thừa răng không.
4. Giải thích cho cha mẹ điều bác sĩ thấy, và đề xuất một trong ba hướng: chưa cần gì, chỉ cần hẹn theo dõi định kỳ; cần bỏ một thói quen; hoặc nên cân nhắc can thiệp sớm.

Tại Nha khoa Asahii, khám chỉnh nha cho trẻ do BS. Chu Thùy Trinh, Giám đốc chuyên môn phụ trách chỉnh nha, thực hiện. Phim và ảnh răng của bé được lưu trong hồ sơ của phòng khám, nên ở lần theo dõi sau bác sĩ đặt chúng cạnh nhau để so sánh, và cha mẹ cũng xem lại được.

Lời khuyên của BS. Chu Thùy Trinh: Cha mẹ không cần chờ con thay hết răng sữa mới đưa đi khám. Lần khám khoảng 7 tuổi chủ yếu để theo dõi: phần lớn các bé chưa cần làm gì, nhưng gia đình biết sớm những điều cần để ý.

Nếu bác sĩ đề nghị theo dõi, cha mẹ nên giữ lịch hẹn; với khách của Asahii, lịch theo dõi được nhắc tự động qua Zalo Mini App của phòng khám. Răng của trẻ thay đổi khá nhanh trong vài năm thay răng, và việc so sánh qua từng lần khám giúp bác sĩ chọn đúng thời điểm.

Chuẩn bị gì để bé không sợ?

• Kể với bé trước một cách đơn giản: "Hôm nay bác sĩ chỉ xem răng con và đếm răng thôi."
• Tránh dùng những từ như "đau", "tiêm", "nhổ" khi nói về buổi khám.
• Chọn giờ bé không đói, không buồn ngủ. Phòng khám mở cửa cả bảy ngày trong tuần, 08:30–19:00, nên cha mẹ có thể đưa con đi vào cuối tuần.
• Mang theo phim X-quang cũ hoặc sổ khám răng nếu có.

Nếu bé chưa từng đi nha khoa, xem thêm bài Lần đầu đến nha khoa: khám gồm những gì.

Khám sớm không có nghĩa là niềng sớm

Đây là điều nhiều cha mẹ lo lắng nhất. Khám sớm là để biết sớm. Phần lớn trẻ được khám ở tuổi này chỉ cần chăm sóc răng tốt và quay lại theo lịch. Chỉ một số tình trạng mới được cân nhắc can thiệp trong giai đoạn răng hỗn hợp, và quyết định đó luôn dựa trên khám trực tiếp và phim của từng bé.

Song song với chỉnh nha, đừng quên khám răng định kỳ khoảng sáu tháng một lần để phòng sâu răng sữa. Răng sữa khoẻ và rụng đúng lúc cũng góp phần giữ chỗ cho răng vĩnh viễn. Để bé chịu chải đủ hai phút, trò chơi "Đánh răng cùng Asa" trong Mini App đếm giờ và tặng sao sau mỗi lần chải. Xem bài Sâu răng sữa ở trẻ: phòng ngừa và khi nào đưa trẻ đi khám.

Khi nào nên đưa con đi khám ngay

• Bé té ngã, va đập làm răng gãy, lung lay hay rơi ra.
• Răng vĩnh viễn đã mọc hẳn mà răng sữa vẫn còn chắc.
• Bé đau khi nhai, hoặc hàm kêu, khó há miệng.
• Bé ngủ ngáy to, có lúc như ngừng thở, ban ngày mệt mỏi.

Mỗi bé có hàm răng và tốc độ phát triển khác nhau, nên chỉ có bác sĩ khám trực tiếp mới đánh giá được bé cần gì. Xem thêm về dịch vụ chỉnh nha tại Nha khoa Asahii hoặc đặt lịch khám cho bé qua hotline 0928 888 121, Zalo hay Mini App.